از دیرباز ریاضیات ارتباط تنگاتنگی با علوم اقتصادی و مالی داشته است. امروزه کمتر تحلیلی را می توان یافت که ردپایی از ریاضیات در آن یافت نشده باشد. بنابراین ریاضیات می تواند در تحلیل و تشریح و پیش بینی مسائل اقتصادی به کمک اقتصاددانان بیاید. تئوری آشوب یکی از مسائلی است که به تازگی وارد حوزه ریاضیات و فیزیک شده است. در واقع دیدگاه اصلی تئوری آشوب بیان می کند که در هر بی نظمی، یک نظم و انسجام وجود دارد. این تئوری نیز به بازار سرمایه راه یافته و در حوزه رفتارشناسی اقتصادی می توان با ایجاد تغییراتی در مقیاس مورد استفاده به یک نظم و ارتباط رفتاری دست یافت به طوری که با بزرگترکردن هر بخش از این ساختار و به نسبت معین همان ساختار نخستین بدست می آید که تجزیه و تحلیل این الگو کمک شایانی به پیش بینی رفتار قیمت می کند.

 

نظریه فراکتال(Fractal) که فرهنگستان زبان فارسی واژه برخال را برای آن انتخاب کرده است این تئوری را توضیح می دهد. در واقع برخال تصویر ریاضی از بی نظمی است. برخال شکل هندسی چند جزئی است که می توان آن را به قسمت هایی تقسیم کرد بطوریکه هر قسمت یک نمونه کوچک شده از کل شکل باشد. از ویژگی ها و حالت های خاص برخال ها می گذریم که خارج از بحث این مقاله است.

یکی از الگوهای برخال شناخته شده امواج الیوت(Elliott Wave) است. موج شماری امواج الیوت یکی از روش های تحلیل تکنیکال برای پیش بینی قیمت ها در بازار فارکس، سهام و دیگر بازارهای سرمایه است. تئوری امواج الیوت بر این پایه استوار است که تمام جهان بر اساس نظم آفریده شده و رفتار انسان ها نیز بر پایه نظم قرار دارد که این امواج قادر است این رفتار را شناسایی و در جهت پیش بینی قیمت ها گام بردارد.

 

الیوت معتقد بود که در هر جایی حتی به غیر از بازار سرمایه که فعالیت مردم به عنوان یک توده زیاد باشد به طوری که بر اساس اصول اولیه بازار رقابت کامل ورود و خروج یکی بر دیگری بی تاثیر باشد و هر فرد به تنهایی تعیین کننده نباشد، حرکت قیمت ها بر اساس قواعدی قابل پیش بینی صورت میگیرد و بازار سرمایه به عنوان یک بازار با رفتار جمعی سهام داران را می توان نمونه ای از چنین بازاری در نظرگرفت.

 

الیوت یازده نوع امواج را معرفی کرد و بیان کرد قیمت پیوسته در حال تکرار این الگوهاست. الگوی غالب الیوت شامل یک موج جنبشی پنج موجی و یک موج اصلاحی سه موجی است که یک چرخه کامل 8 موجی را تشکیل می دهد. نکته جالب و قابل توجه این است که با تغییر تایم فریم می توان امواج را در مقیاس کوچکتر و یابزرگتر مشاهده نمود که خود نمونه ای از برخال است.

 

قیمت هیچ گاه ثابت و به صورت خط مستقیم حرکت نمی کند، این رفتار معامله گران است که به چه سمتی آن را بکشاند. برتری سوگیری های متفاوت، دوره های سرمایه گذاری متفاوت و دیدگاه های متفاوت قیمت را به بازی می گیرد و این وظیفه یک تحلیل گر است که رفتار شناسی کند، در واقع تحلیل گر یک رفتار شناس است که معامله گر را یک فرد با عقلانیت کامل و با ویژگی منفعت طلبی می یابد، البته باید توجه شود که در حالات مختلف تریدرها آنچنان بر خود مسلط نیستند که رفتار عقلانی پیش بگیرند که این خود مسبب ایجاد سوگیری های مختلف میشود. سوگیری معمولا بدون آنکه شخص متوجه آن شود بر روی تصمیم او تاثیر میگذارد، باید توجه داشت که سوگیری ها می تواند هر معامله گری با هر میزان تجربه را دربرگیرد اما  اینگونه سوگیری ها بیشتر افراد تازه وارد و معامله گران کم تجربه را دربرمیگیرد البته می توان با درک صحیحی از بازار متوجه اینگونه سوگیری ها شد و آن ها را کنترل کرد و مانع از دست رفتن سرمایه و یا کاهش سود و افزایش ضرر شد.

 

 چگونگی شکل گیری امواج الیوت بر اساس رفتار و استراتژی های معامله گران

نحوه شکل گیری امواج جنبشی و اصلاحی از رفتار معامله گران نشئت می گیرد، به طوری که یک موج جنبشی از پنج موج تشکیل شده که موج یک، سه و پنج هم جهت رونداصلی و موج های  دو و چهار در خلاف جهت روند قرار دارند. زمانی که معامله گران با رشد قیمت در موج یک و ایجاد سقف جدید مواجه می شوند کم کم قیمت را زیاد می بینند و شروع به عرضه می کنند زمانی که عرضه بیش از تقاضا می شود قیمت کاهش می یابد و موج دوم شکل میگیرد این روند ادامه دارد تا دوباره به تعادل برسد، از طرفی تقاضاکنندگان با مشاهده این کاهش قیمت انتظار کاهش بیشتری را ندارند و کم کم اقدام به خرید می کنند تا از قافله عقب نمانند، این اتفاق زمانی حاصل می شود که ما در ابتدای موج سوم جنبشی هستیم. به سرعت بر تعداد تقاضا کنندگان افزوده می شود. رفتار توده واری یا گله ای سبب می شود تعداد خریداران افزوده شده و همچنان بر قیمت افزوده شود و صف های خرید نمایان شود، معامله گران که حالا خود را در مقابل سقف قبلی می یابند اما با وجود افزایش حجم خرید انتظار ریزش را نمی بینند و این چنین سقف قبلی شکسته می شود. با شکسته شدن سقف قبلی عده ای که هنوز وارد معامله نشده اند با شکسته شدن مقاومت وارد سهم شده و افزایش قیمت را تشدید می کنند این روند ادامه می یابد تا کم کم معامله گران که از رشد قیمت بهره برده اند شروع به فروش می کنند تا از خطر ضرر احتمالی جلوگیری و سود بدست آمده را از دست ندهند. در مقاکه سوگیری فرا اعتمادی(over confidence) دارند اقدام به خرید با حجم های بالا می کنند و همچنان افق های بالاتری را پیش روی خود می بینند گروه دیگری که سوگیری دیر پذیری دارند نمیخواهند باور کنند که قیمت روند معکوس گرفته و همچنان بر انتخاب خود اصرار می ورزند در مقابل کم کم تریدرهای جدید قیمت را گران میبینند و بر اساس سوگیری ریسک گریزی ترجیح می دهند همچنان منتظر بمانند تا قیمت به مقدار دلخواه برسد، اینک در اوج قیمت موج سوم به پایان می رسد. همه این ها مجموعا سبب کاهش تقاضا و بالطبع کاهش میزان تقاضا می شود که نشانه هایی از آغاز موج چهارم است. با کم شدن تقاضا عرضه شدت می گیرد و رفتار توده وار صف های فروش را به راه می اندازد و قیمت شروع به افت می کند. با افت قیمت گروهی که نمی خواهند از قافله بالا رفتن قیمت عقب بمانند کم کم وارد میشوند موج چهارم به سرعت به پایان می رسد و موج پنج که هم جهت روند اصلی است زمانی آغاز می شود که معامله گرانی با سوگیری های متفاوت وارد صحنه می شوند. اتفاقات موج سوم دوباره تکرار می شوند اما با قدرتی کمتر و اینک شاهد پایان موج پنج جنبشی هستیم قیمت از نقطه آغازین فاصله گرفته و تقاضاها با کاهش روبرو میشود.

 

در ادامه این جریان به پایان موج پنج جنبشی رسیدیم. اینک با دو گروه از معامله گران مواجه ایم گروهی که به ادامه روند چشم دوخته اند و انتظار سود بیشتری را دارند، سوگیری های فراعتمادی دیر پذیری و باورگرایی سبب می شود افراد همچنان به ادامه روند چشم بدوزند و در مقابل گروهی که آن را پایان مسیر می دانند شروع به فروش می کنند. جبهه گیری های متفاوتی شروع به شگل گیری می کنند اینک جمع جبری رفتارها قیمت را کاهش می دهد و وارد یک سه موجی اصلاحی می کند. سه موجی اصلاحی نیز همچون پنج موجی با فراز و فرودهایی همراه است که دوباره همین رفتار معامله گران آن را شکل می دهند.

در درون هر موجی چه جنبشی و چه اصلاحی ریز موج های دیگری تشکیل میشوند این ریز موج ها از همان قواعد قبلی الیوت تبعیت می کنند، در واقع نمونه ای از فراکتال شکل میگیرد و دائما در حال تشکیل الگوهای تکراری است که این الگوها به دست خود معامله گران شکل می گیرد. معامله گران می توانند با شناخت صحیح این امواج، رفتار قیمت را پیش بینی کنند و موجب افزایش سوددهی شان شوند.

برای دانلود این مقاله، کلیک نمایید.

✍️علی داوری