کانمن در کتاب تفکر کند و سریع دو نوع سیستم تصمیم‌سازی و تفکر را معرفی می‌کند که در این مقاله سعی می کنیم مختصر درباره این تفکر صحبت کنیم.

وقتی که شما واکنشی ناخودآگاه نشان می‌دهید یا وقتی پاسخ سوالی را بدون تفکر و بررسی کردن می‌دهید از سیستم خودکار(که کانمن آن را سیستم یک می‌نامد) استفاده کرده‌اید. از طرف دیگر، وقتی آگاهانه شروع به تفکر و یا حل مسئله‌ای می‌کنید از سیستم دو که آن را سیستم بازتابی (Reflective) هم می‌گویند استفاده می‌کنید.

▫️در مورد این دو سیستم در آینده بیشتر توضیح داده خواهد شد، اما در این متن قصد دارم به این سوال بپردازم که تکامل سیستم خودکار چه زمانی اتفاق افتاده است.

▫️سیستم شهودی(یا همان خودکار یا همان سیستم یک) در ذهن بسیاری از کسانی که با متون اقتصادرفتاری آشنایی دارند دوران غارنشینی انسان‌ها را تداعی می‌کند. گویی که سیستم مذکور در آن زمان شکل‌گرفته و یادگیری آن متوقف شده باشد.

▫️اما واقعیت این است:

۱- #یادگیری سیستم یک هرگز متوقف نشده است، اگرچه سرعت یادگیری آن پائین است.

۲- بسیاری از روش‌های شهودی سیستم یک چندان قدمت بالایی ندارند.

▫️برای توضیح یادگیری سیستم یک، مهارت رانندگی مثال خوبی است. یک نوجوان که راننده‌ای تازه‌کار است هنوز سیستم ناخودآگاه خودش را خوب آموزش نداده است ولی یک راننده خبره سیستم یک را به خوبی آموزش داده است و دیگر لازم نیست برای هر کار جزئی فکر کند! این همان چیزی است که در عرفان و اخلاق اسلامی به #ملکه_شدن یک چیز (یا تبدیل آن به عادت) تعبیر می‌شود.

▫️یکی از مثال‌هایی که در کتب اقتصادرفتاری برای توضیح خطاهای تصمیم‌گیری ناشی از تکامل زده می‌شود دو خط یکسان هستند که جهت فلش انتهای آن‌ها در یکی به داخل و در دیگری به بیرون است. این دو خط به افراد نشان داده می‌شود و سوال می‌شود که کدام یک بزرگتر است؟ و اکثر مردم پاسخ مشابه و اشتباهی می‌دهند! (خط با فلش به داخل بزرگتر به نظر می‌رسد)

▫️اما در آزمایشی که برای بررسی پایداری این توهم در شرایط مختلف انجام گرفت همین سوال از مردمان برخی قبایل آفریقایی پرسیده شد و نکته جالب اینجاست که آن‌ها هر دو خط را برابر می‌دانستند! این یعنی قسمتی از تکامل آن‌ها با افراد شهرنشین متفاوت بوده است. نتیجه‌ای که می‌توان از این مشاهده گرفت این است که شهودی که منجر به بزرگتر دیده شدن یکی از خطوط می‌شود در زمان‌های اخیر(چندهزار سال اخیر) تکامل پیدا کرده است.

▫️بنابراین اولا یادگیری در سیستم یک تصمیم‌گیری شدنی است(همان ملکه شدن) و ثانیا چیزهایی که آموخته شده‌اند هر کدام تاریخچه مخصوص خودشان را دارند و بعضی قدیمی‌تر و بعضی جدیدتر هستند؛ بعضی ریشه ده هزار ساله دارند و بعضی دیگر ریشه‌ای چند ساله!!

▫️حال به این جمله از یکی از اساتید علوم سیاسی خطاب به دانشجویان ایتالیائی فکر کنید:

«شما ممکن است به زبان بگوئید که دین ندارید، اما در عمل مسیحی هستید!»

 

مصطفی نصراصفهانی